اصول خود مراقبتی بیماران مبتلا به فشار خون بالا در سفر

برای بیماران مبتلا به فشار خون بالا، سفرهایی که با پیاده‌روی، فعالیت متوسط، ایستادن طولانی و حضور در محیط‌های شلوغ همراه هستند، می‌توانند باعث نوسان فشار خون، خستگی، کم‌آبی، استرس و تشدید علائم شوند.

بنابراین مراقبت باید در دو مرحله دیده شود:

1. مرحله آمادگی قبل از سفر
2. مراقبت‌های حین سفر

۱) اصول مراقبتی در مرحله آمادگی قبل از سفر

۱-۱. ارزیابی وضعیت فشار خون قبل از سفر

پیش از سفر باید اطمینان حاصل شود که فشار خون بیمار نسبتاً کنترل‌شده است.

مواردی که بهتر است بررسی شوند:

• میانگین فشار خون در روزها یا هفته‌های اخیر
• وجود علائمی مثل:

سردرد، سرگیجه ، تاری دید  ، تپش قلب و درد قفسه سینه

• سابقه بیماری‌های همراه مثل :

بیماری قلبی ، نارسایی کلیه ، سکته مغزی ، دیابت

• توان تحمل پیاده‌روی و فعالیت متوسط

نکته مهم

اگر بیمار:

• فشار خون کنترل‌نشده دارد
• اخیراً دچار بحران فشار خون شده
• علائم قلبی یا عصبی دارد

بهتر است قبل از سفر توسط پزشک ارزیابی شود.

۱-۲. تنظیم و آماده‌سازی داروها

مهم‌ترین اصل در سفر برای بیمار فشار خونی، قطع نشدن دارو است.

اقدامات ضروری

• همراه داشتن دارو برای تمام مدت سفر + چند روز اضافه
• نگهداری داروها در کیف دستی و در دسترس
• قرار دادن داروها در جعبه منظم روزانه
• نوشتن نام داروها، دوز و ساعت مصرف

نکات مهم

• دارو نباید در محلی  قرار گیرد که دسترسی به آن دشوار است
• مصرف دارو باید حتی در روزهای پرتحرک یا شلوغ هم طبق برنامه ادامه یابد
• بیمار نباید به دلیل تغییر برنامه سفر، زمان مصرف دارو را فراموش کند

۱-۳. همراه داشتن وسایل ضروری

برای سفرهای شلوغ و همراه با پیاده‌روی، بهتر است بیمار این اقلام را همراه داشته باشد:

دستگاه فشارسنج قابل حمل در صورت امکان ، داروهای روزانه ، بطری آب ، میان‌وعده سبک ، نسخه یا فهرست داروها ،کارت شناسایی پزشکی یا برگه اطلاعات سلامت ، شماره تماس همراه یا پزشک در موارد ضروری

۱-۴. برنامه‌ریزی برای فعالیت بدنی و مسیر

بیمار باید از قبل بداند که سفر چه مقدار راه رفتن، ایستادن و قرار گرفتن در جمعیت دارد.

بهتر است:

• مسیرهای دارای استراحت‌گاه مشخص شوند
• زمان‌های اوج شلوغی تا حد امکان کمتر انتخاب شوند
• برنامه سفر طوری تنظیم شود که وقفه‌های استراحت وجود داشته باشد
• از فشار آوردن ناگهانی به بدن جلوگیری شود

۱-۵. انتخاب پوشش و کفش مناسب

در سفرهای همراه با پیاده‌روی، پوشش نامناسب می‌تواند خستگی و فشار فیزیولوژیک را بیشتر کند.

توصیه‌ها

کفش راحت، سبک و مناسب پیاده‌روی ، لباس راحت ، پرهیز از لباس‌های خیلی تنگ ، استفاده از کلاه یا وسایل محافظ در گرما

۱-۶. توجه به تغذیه پیش از سفر

بیمار فشار خونی باید از قبل برای تغذیه در سفر برنامه داشته باشد.

اصول تغذیه‌ای

کاهش مصرف غذاهای شور ، پرهیز از تنقلات شور ، محدود کردن غذاهای فرآوری‌شده ، پرهیز از فست‌فود پرنمک ، همراه داشتن مواد غذایی سبک و سالم

گزینه‌های مناسب

میوه ، مغزها با نمک کم یا بدون نمک ، نان و مواد غذایی سبک ،آب کافی

۱-۷. آموزش علائم هشدار

بیمار و همراهان او باید بدانند چه علائمی خطرناک هستند.

علائم هشدار مهم

سردرد شدید ، تاری دید ، درد قفسه سینه ، تنگی نفس ، ضعف شدید ،بی‌حسی یا اختلال ناگهانی در تکلم ،سرگیجه شدید یا غش

در این شرایط، ادامه سفر یا پیاده‌روی نباید انجام شود و بیمار باید سریع ارزیابی شود.

۲) اصول مراقبتی حین سفر

۲-۱. مصرف منظم دارو در زمان مقرر در طول سفر، مصرف داروی فشار خون باید دقیق و بدون تأخیر زیاد انجام شود.

توصیه عملی هشدار تلفن همراه برای زمان دارو فعال شود ، داروی همان روز در کیف کوچک جداگانه باشد ، مصرف دارو به زمان وعده غذایی یا ساعت مشخص وابسته شود تا فراموش نشود

۲-۲. کنترل فعالیت بدنی

فعالیت متوسط برای بسیاری از بیماران فشار خون مفید است، اما افراط در آن می‌تواند مشکل‌ساز شود.

اصول فعالیت

پیاده‌روی با سرعت متوسط ، پرهیز از دویدن یا عجله در جمعیت ، اجتناب از بالا رفتن سریع از پله یا شیب تند ، توقف و استراحت در صورت خستگی

الگوی مناسب

هر ۳۰ تا ۴۵ دقیقه پیاده‌روی یا ایستادن، چند دقیقه استراحت ، در صورت امکان نشستن در فواصل منظم ، کاهش سرعت در محیط‌های متراکم و گرم

۲-۳. پیشگیری از کم‌آبی

کم‌آبی می‌تواند باعث:

افت فشار یا نوسان فشار ، ضعف و سرگیجه ، افزایش بار قلبی در برخی بیماران

توصیه‌ها

نوشیدن آب در فواصل منظم، حتی قبل از تشنگی شدید ، پرهیز از قرار گرفتن طولانی در هوای گرم ، مصرف کافی مایعات در طول روز

توجه :بیمارانی که نارسایی قلبی یا محدودیت مصرف مایعات دارند باید مطابق توصیه پزشک عمل کنند.

۲-۴. مدیریت استرس و ازدحام

محیط‌های شلوغ می‌توانند سبب:

اضطراب ، تحریک عصبی ، افزایش فشار خون ، خستگی ذهنی و جسمی

راهکارها

پرهیز از ماندن طولانی در مرکز ازدحام ، حرکت آرام و کنترل‌شده ، انتخاب زمان‌های خلوت‌تر در صورت امکان ، همراهی با فرد دیگر ، استراحت در فضاهای آرام‌تر

۲-۵. توجه به تغذیه در طول سفر

در سفر، افزایش مصرف نمک یکی از شایع‌ترین عوامل تشدید فشار خون است.

باید پرهیز شود از:

چیپس و تنقلات شور ، کنسروها و غذاهای آماده پرنمک ، سوسیس و کالباس ،ترشی و شور ، نوشیدنی‌های محرک زیاد

توصیه‌ها

وعده‌های سبک‌تر و منظم‌تر ، مصرف میوه و غذای کم‌نمک ، پرهیز از پرخوری، چون می‌تواند احساس سنگینی و افزایش ناراحتی ایجاد کند

۲-۶. کنترل علائم در طول سفر

بیمار باید در طول سفر به وضعیت خود توجه کند.

علائمی که نیاز به توقف فعالیت دارند:

سردرد شدید یا غیرمعمول ، سرگیجه ، احساس فشار در سر ، تپش قلب ، درد قفسه سینه ، تنگی نفس ، ضعف شدید و تاری دید

در صورت بروز این علائم:

1. فعالیت متوقف شود
2. بیمار در محل مناسب استراحت کند
3. در صورت امکان فشار خون اندازه‌گیری شود
4. اگر علائم ادامه داشت یا شدید بود، مراجعه درمانی انجام شود

۲-۷. پایش فشار خون در بیماران پرخطر

همه بیماران نیاز به اندازه‌گیری مکرر فشار در طول سفر ندارند، اما در برخی موارد مفید است.

در این افراد بیشتر توصیه می‌شود:

• سابقه فشار خون ناپایدار
• سابقه بحران فشار خون
• مصرف چند داروی ضد فشار خون
• وجود علائم در طول سفر
• سالمندان

زمان‌های مناسب بررسی

• قبل از شروع فعالیت طولانی
• در صورت بروز علائم
• بعد از یک روز پرتحرک یا خسته‌کننده

۲-۸. مراقبت از سالمندان مبتلا به فشار خون

در سالمندان، خطر این موارد بیشتر است:

• افت فشار هنگام ایستادن
• عدم تعادل
• خستگی زودرس
• سرگیجه
• کم‌آبی

بنابراین:

• بلند شدن ناگهانی از حالت نشسته یا خوابیده انجام نشود
• مسیرهای طولانی به بخش‌های کوتاه تقسیم شود
• همراه داشتن فرد دیگر مفید است
• استراحت‌های بیشتر در نظر گرفته شود

۳) مواردی که باید در سفر برای بیمار فشار خونی جدی گرفته شود

علائم هشدار فوری

در صورت بروز هر یک از موارد زیر، باید موضوع را جدی تلقی کرد:

• فشار خون بسیار بالا همراه با علامت
• سردرد شدید ناگهانی
• تاری دید یا دوبینی
• درد قفسه سینه
• تنگی نفس
• ضعف یا بی‌حسی یک طرف بدن
• اختلال تکلم
• گیجی یا کاهش سطح هوشیاری

این موارد می‌توانند نشانه وضعیت اورژانسی باشند.

۴) چک‌لیست کوتاه و کاربردی قبل از سفر

قبل از حرکت

• داروها آماده شده‌اند
• زمان مصرف دارو مشخص است
• آب کافی همراه است
• کفش مناسب پوشیده شده
• غذای سبک و کم‌نمک در دسترس است
• مسیر استراحت مشخص است
• در صورت نیاز فشارسنج همراه است
• بیمار علائم هشدار را می‌داند

۵) جمع‌بندی نهایی

اصول مراقبتی بیمار فشار خونی در سفرهای دارای فعالیت متوسط، ازدحام جمعیت و پیاده‌روی بر چند پایه اصلی استوار است:

• کنترل مناسب فشار خون قبل از سفر
• مصرف منظم داروها
• پرهیز از فعالیت بیش از حد
• استراحت‌های منظم
• مصرف آب کافی
• رعایت رژیم کم‌نمک
• مدیریت استرس و ازدحام
• شناخت علائم هشدا

گروه بیماری های غیر واگیر معاونت بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی شیراز مرداد  ماه 1405